Zorgvolmacht: nieuwe regels voor de aanstelling van lasthebbers tegen 2027

Wat is een zorgvolmacht?

Meerderjarige handelingsbekwame personen kunnen via een zorgvolmacht vooraf regelen wie hun (vermogensrechtelijke en/of persoonlijke) belangen zullen beheren wanneer ze niet langer in staat zijn of hun wil te uiten door ziekte, een ongeval of een geleidelijk verlies van bekwaamheden.

De aanstelling van één of meer vertrouwenspersonen, die zonder voorafgaande tussenkomst van de vrederechter kunnen optreden zowel voor het beheer van het vermogen als voor de vertegenwoordiging bij persoonlijke handelingen, is mogelijk via dergelijke volmacht.

De lasthebber kan gemachtigd worden om bankrekeningen te beheren, onroerende goederen te beheren of over te dragen, administratieve stappen te ondernemen, thuiszorg te organiseren of deel te nemen aan keuzes met betrekking tot de verblijfplaats en medische zorg.

Wie kan vandaag als lasthebber in het kader van een zorgvolmacht worden aangesteld?

Vandaag is de aanstelling van eender wie als lasthebber in het kader van een zorgvolmacht mogelijk. Het kan gaan om een familielid, een goede vriend, een mantelzorger, een advocaat, enz.

Een belangrijke hervorming die uiterlijk op 1 september 2027 van toepassing wordt

De wet van 8 november 2023, waarvan de inwerkingtreding verschillende keren werd uitgesteld, zal uiteindelijk uitwerking hebben vanaf 1 september 2027. Deze wet wijzigde de voorwaarden voor de aanstelling als lasthebber in een zorgvolmacht.

Slechts twee categorieën van personen zullen nog in aanmerking komen: familiale lasthebbers (d.w.z. uit de dichte familiekring van de volmachtgever) en professionele lasthebbers. Hierbij geeft de wetgever resoluut de voorkeur aan familiale lasthebbers.

Voor professionele lasthebbers gelden specifieke voorwaarden inzake bekwaamheid en deontologie, het volgen van een passende opleiding en de verplichte inschrijving in een officieel ad-hoc register (nog onbestaand).

In tegenstelling tot familiale lasthebbers geeft hun tussenkomst doorgaans aanleiding tot een vergoeding.

In welke omstandigheden kan een professionele lasthebber worden aangesteld?

Het ontbreken van een dichte familiekring, moeilijke familierelaties, de geografische afstand van naasten, enz. zijn allemaal omstandigheden die kunnen leiden tot de aanstelling van een professionele lasthebber.

Welke gevolgen heeft dit voor bestaande zorgvolmachten?

Zorgvolmachten opgesteld vóór de inwerkingtreding van de hervorming blijven geldig. Als een bestaande zorgvolmacht echter een persoon aanstelt die niet aan de nieuwe aanstellingscriteria voldoet en deze zorgvolmacht pas na 1 september 2027 uitwerking krijgt, is zij niet langer geldig en moet een nieuwe zorgvolmacht worden ondertekend (met dien verstande dat het ondertekenen van een (nieuwe) zorgvolmacht alleen mogelijk is als de volmachtgever nog over zijn of haar bekwaamheden beschikt).

Daarom moet u nu al nagaan of de aangestelde lasthebber(s) wel degelijk behoren tot één van de door de nieuwe wet toegelaten categorieën.

De aanstelling van meerdere lasthebbers is wenselijk

Om de continuïteit van de bescherming te verzekeren, is het doorgaans aangeraden om te voorzien in:

• een hoofdlasthebber of
• eventueel meerdere lasthebbers, met een nauwkeurige verdeling van de opdrachten
• één of meer plaatsvervangende lasthebbers.

Dit voorkomt dat een zorgvolmacht onuitvoerbaar wordt bij overlijden, afstand of onbekwaamheid van de oorspronkelijk gekozen lasthebber.

Rechterlijke controle

Ook wanneer er een zorgvolmacht bestaat, behoudt de vrederechter een controlebevoegdheid. Hij kan tussenkomen wanneer de belangen van de volmachtgever onvoldoende beschermd zijn; hij kan de bestaande maatregelen aanvullen of, in de meest ernstige situaties, de zorgvolmacht beëindigen.

Conclusie

Vanaf de inwerkingtreding van de hervorming zal de aanstelling van een lasthebber beperkt zijn tot personen uit de dichte familiekring van de volmachtgever of professionele bewindvoerders die aan de wettelijke voorwaarden voldoen. Houders van een bestaande zorgvolmacht doen er goed aan om vóór 2027 na te gaan of deze conform is, om problemen bij de uitvoering ervan te vermijden.